Kommunikasjonsleiar Jan Petter Myhre i SKL forklarar kvifor straumprisen er rekordhøg samtidig som at SKL går med historisk bra overskot. Foto: SKL
- Annonse -
- Annonse -
- Annonse -

DEBATT: SKL hadde rekordstort overskot i 2018. Kva betyr det for deg og meg?

Av: Jan Petter Myhre,
kommunikasjonsleiar i SKL

Dei fleste av oss er oppteken av straumprisen – spesielt når den er høg, slik den har vore i 2018, og i starten av 2019. Me meiner at rein og fornybar straum er ein av Noreg sine store konkurransefortrinn, og då vil me alle ha ein del av den felles ressursen rein energi er.

Det er heilt naturleg, og slik bør det vera. Kvifor opplever likevel mange at straumrekningane er ubehageleg høge i desse dagar?

For å forstå det må me sjå litt nærare på korleis straumprisen vert til. Er det slik at det er kraftprodusentane eller energiselskapa som bestemmer dette? Nei! Straumprisen vert til i ein marknad på lik linje med dei fleste varer. Det er tilbod og etterspørsel som påverkar prisen.

Men i tillegg er det nokre faktorar som er spesielle for prisen på straum. Både i Noreg – og resten av Europa – er det stor semje om at den som ureinar luft og miljø skal betala kostnadane.

- Annonse -

Når me veit at mykje av straumen i Europa framleis vert produsert frå fossile kjelder som kol og oljeprodukt, vert det lagt ei avgift på straumen som vert produsert på denne måten Denne CO2-avgifta påverkar heile straumbiletet, også prisen i Noreg. I tillegg har det vore gjennomgåande høge prisar på kol gjennom heile 2018.

Dette er dei viktigaste faktorane som set prisnivået på straum. I Noreg vert så godt som all straum produsert frå fornybare kjelder. Likevel påverkar prisen på kol og CO2-avgifta dei norske prisane, sidan me er ein del av ein nordisk og europeisk straummarknad. (Ein slik marknad er det på dei aller fleste varer me handlar).

Når me i tillegg til desse faktorane får ein uvanleg turr sommar, der det ikkje berre kjem lite nedbør, men mykje av snøen som normalt smeltar vår og sommar ikkje kjem som vatn i vassdraga våre, men fordampar i lufta grunna den høge temperaturen, ja då vert summen av alle desse faktorane at me får høge straumprisar.

Dette har hendt før, og vil etter alt sannsyn henda igjen. Men det er sjeldan. Sist me hadde slike samanfallande vilkår var i 2010. Då var også straumen dyr. Ja, relativt sett endå dyrare enn i 2018. Åra i mellom har vore nedbørsrike, og kolprisen har vore låg. CO2-avgifta var i fleire år rekordlåg. Difor har me hatt låge straumprisar i Noreg i fleira år.

Norske straumprodusentar er opptekne av å produsere nok straum til forbruket vårt. I eit normalår vert det produsert meir straum enn me brukar. Men straum er også ei handelsvare. Difor vil produsentane av denne vara alltid prøva å få best mogleg betalt for vara. Det er heilt på linje med alle andre produsentar av andre varer.

Det aller meste av norsk straumproduksjon er offentleg eigd. Det er politisk semje om at dette er godt for landet. Når straumprodusentane gjer det godt økonomisk, vert overskotet i stor grad sendt tilbake til fellesskapet. Det skjer både gjennom skattelegging og utbyte til kommunar, fylkeskommunar og staten. Visste du at norske vasskraftprodusentar i gjennomsnitt betalar opp mot 60 prosent skatt? Det som er godt for straumselskapa er altså godt for fellesskapet.

Kvifor må det vera slik at du og eg må betala så høge prisar trass i at dette er felleseiga vår?

Svaret er at me har ein marknadstilpassa økonomi i landet. Dette gjeld også for kraftprodusentar. Det er stor semje om at marknadsøkonomi er eit gode, og at konkurranse er bra for prisdanninga. Som tidlegare nemnt er det nokre faktorar som påverkar straumprisen i tillegg til rein konkurranse mellom produsentane. Då får me av og til slike utslag som høg straumpris.

No er straumprisen på veg nedover, mot eit meir normalt prisnivå. I skrivande stund er prisen om lag 40 øre for kvar kilowattime. Det er framleis dyrare enn i dei billegaste åra, men likevel monaleg lågare enn seinhausten 2018 og starten på 2019. Over tid vil me ha normaliserte prisar. Det er marknaden garantien for. Utan kablar som gjer handel over landegrensene – også for straum – mogleg, ville me ikkje hatt den garantien.

SKL er ein av mange vasskraftprodusentar som har hatt svært gode resultat i 2018. Det er me stolte av. Overskotet vert i stor grad til skattar og utbyte til offentlege eigarar. Men me skal heller ikkje gløyma at i tillegg til dei store mekanismane som dannar grunnlaget for straumprisen er det avgjerande viktig at me har gode anlegg, som alltid står til teneste, og kan produsera den straumen me treng.

Kvar dag går tilsette i SKL i gang med arbeidsdagen for nettopp å sikra at straumproduksjonen går godt. Det gjeld for alle, anten ein er industrimekanikar, elektrikar, ingeniør eller økonom.

Saman utgjer me eit selskap som er til teneste for å sikra verdiskaping frå naturressursane våre. Til beste for oss alle.

- Annonse -