Livet i Afghanistan er framleis svært farleg for mange. Foto: Step/Flickr http://bit.ly/2oSgIlf (CC BY 2.0-lisens)
- Annonse -

Eg har eit håp om Noreg er eit land som ikkje sender folk rett i døden. Men eg har byrja å tvile, skriv Solveig Johanne Grønstøl.

Noreg 2017. På eit avsidesliggande menigheitslokale på Vestlandet sit ei 20 år gammal afghansk mor i kyrkjeasyl med sine to små gutar på 3 og 4 ½ . Barn nummer tre er i den stadig veksande magen. Ho er over fem månader på veg og livredd. Mannen hennar sit på Trandum. Før påske låg han på Ahus med ein akutt tung psykose som legar meiner er påført han av norsk politi.

Når sola skin ute opnar ho vindauga på full gløtt for at dei små gutane hennar skal få nokre etterlengta solstrålar på seg. Mora har lært dei at døra må vere låst. Dei får ikkje gå ut. Dersom dei gjer det, kan nokon kome og ta dei. Då er dei i livsfare. Vert dei sendt til heimlandet, vert heile familien drepne fordi det dei har gjort fører til dødsstraff.

Afghanistan 2011. Ei ung jente på fjorten skal tvangsgiftast til ein 66 år gamal mann. Men jenta vil ikkje, ho har eit godt auga til ein annan. Bak gluggane i kjøkenet har ho sett han. Dei sender kvarandre hemmelege blikk, dansar i draumar. Dei treffest ved brønnen, men held den gryande kjærleiken skjult for brør og onklar. Dei er forelska, men fortvila. Difor flyktar dei til ein annan kant av landet og lever i skjul. Å gifte seg med ein annan mann enn den familien har peika ut har krenka familieæra. Eine bror hennar er livvakt for ein terrororganisasjon. Dei to giftar seg, etablerer familie, får to søner og han arbeider for å spare pengar dersom det vert naudsynt å flykte. Dei veit heile tida at dersom dei vert oppdaga kjem dei i livsfare. Kvinner som henne vert gravne halvvegs ned i bakken og steina. Slik er det her. Bror hennar får nyss i kor dei oppheld seg. No er dei i livsfare. Dei flyktar. Det er for farleg å bli i Afghanistan. Midt på vinteren legg dei difor ut på ei livsfarleg reise som skal traumatisere guten som no er 4 ½. Ferda over havet i dårleg vêr i ein overfylt gummibåt gjer han livredd. Han sluttar å snakke.

Noreg 2016. Faren i familien oppsøker ei menigheit inst i ein fjord på Vestlandet og finn trøyst og nytt håp i den kristne trua. Familien på fire får avslag. Norske myndigheiter trur dei ikkje. At eit ungt par kan finne kvarandre slik dei fortel, er visst umogleg ifølge UDI. Innvandringsregulerande omsyn veg tyngre enn faren for forfølging.

Februar 2017. Familien går i kyrkjeasyl. Ny dokumentasjon frå Kabul vert lagt fram om at mannen i familien er ettersøkt i Afghanistan. Det vert levert inn omgjeringsbegjæring til UNE på grunn av nye opplysningar i saka. Nokre veker ut i kyrkjeasylet vert familien kontakta av politiet og får forsikring om at dei er trygge til saka deira kjem opp. Politiet forsikrar om at dei vil ta omsyn til borna deira, at eldsteguten skal få behandling på barne- og ungdomspsykiatrisk, at mora skal få naudsyn svangerskapsomsorg, at gutane skal få gå i barnehage. Dei flyttar difor attende til mottaket etter ei tid i kyrkjeasyl, trygge, i full visse om at dei har vern av myndigheitene. Så skjer det ufattelege. Trass politiet sine lovnadar kjem dei likevel ein tidleg morgon for å hente familien. Dei skal ut av landet. Det går i svart for faren. I panikk grip han til ein skitten fruktkniv. Han vil døy sjølv, for å berge kona og borna. Han kuttar seg djupt i eine underarmen, framfor familien og politiet. Det vert dramatisk og han vert sendt til Haukeland. Etter å ha blitt sydd saman vert han sendt rett til Trandum. Der vert kan strippa for kle, kledd i ein sekk og kasta hovudstups inn i ei celle. Ingen tek omsyn til at dei har med å gjere ein mann som nettopp har forsøkt å ta livet av seg. Neste dag får han eit glas vatn og ei skive med ost. No skjønar tilsette på Trandum at han er sjuk. På Ahus får han diagnosen akutt psykotisk.

- Annonse -
- Annonse -

Det er framleis 2017. Vi nordmenn likar å tru at vi er eit land tufta på kristne og humanistiske verdiar. Vi graderer ikkje menneske, vi trur på rettferd for alle. Vi trur på menneskerettar og nestekjærleik. Men det er 2017. Noko trugar. Nokre seier det er målstyring i politiet, andre peikar på endring i menneskesyn, verdiar og at småbrune politiske strømmingar som vi finn ute i Europa òg har bukta seg innanfor våre landegrenser. Noko er i endring. Eg er uroleg. Det vert sagt at Noreg skal vere det strengaste landet i klassen.

Alvorlege konsekvensar

Konsekvensar er uansett at denne familien er i livsfare. Ei kvinne som er gravid, to små gutar og ein familiefar som er så redd for å reise til Afghanistan at ei pågriping fører han i psykose. Konsekvensar er at det sit ei ung mor med sine to kjære små gutar på eit avsidesliggande menigheitslokale på Vestlandet, livredde og i dødsangst. Dette samstundes med at UNE har stadfesta til advokat at saka er under handsaming og ikkje avslutta. Det føreligg heller ikkje noko skriftleg vedtak i saka. Men politiet seier noko anna. Dei meiner familien skal ut av Noreg. Er desse 4 (snart 5) ein del av dei 9000 som skal ut, same kva? (https://www.politilederen.no/nyheter/1682-ukritisk-bruk-av-maltall-kan-skade-politiet)

Sjølv om norske myndigheiter har handsama denne asylsøknaden generelt og slett, utan å gå inn i dei faktiske forholda, kan likevel Politiets utlendingseining sende ut familien, sjølv om det føreligg omgjeringsbegjæring. Kva seier dette om Norge og omsynet til menneskerettar og rettsvern? Ein anna ting er om det verkeleg skal vere slik at polititenestemenn føre folk bak lyset og lyge for å lokke folk ut av kyrkjeasyl? Kan norsk politi sende ut ei kvinne som er gravid i 5.månad? Kan norsk politi sende ut ein familie som står i fare for å bli utsletta? Eg spør meg om nokre menneskeliv er mindre verdt enn andre? Eg spør meg kor rettsvernet er i denne saka? Kor er omsynet til menneskerettane? Er det slik vi vil ha det i vårt demokratiske land?

- Annonse -

Vi kan ikkje hjelpe heile verda, men vi kan og vi skal, ifølge FN sin flyktningkonvensjon og Utlendingslova kapittel 4, § 28, hjelpe dei som kjem hit og har behov for vern frå forfølging og dødsstraff. Tvangsretur i denne saka set både born og vaksne i livsfare. Menneskeliv er nemleg ikkje verdt noko i Afghanistan om familiar vert krenka. Det er det denne saka handlar om først og fremst, tvangsekteskap og retten til å gifte seg med den ein elskar. Men ho handlar òg om konvertering. I Afghanistan er det nemleg dødsstraff for å vende seg frå islam. I tillegg handlar saka om traumatiserte born og vaksne, ein liten gut på 4 ½ og ein far som begge treng heilt naudsyn psykiatrisk behandling.

Eg har eit håp om Noreg er eit land som ikkje sender folk rett i døden. Men eg har byrja å tvile. Ute i verda seier dei at vi har blitt strengast i klassen. Eg spør meg om det er noko å skryte av? Er det noko å skryte av når vi bryt med fundamentale menneskerettar og lar det offentlege Noreg lyge og føre folk bak lyset, slik at folk trur dei har eit vern som dei ikkje har? UNE seier dei ikkje har ferdig handsama denne saka. Kvifor kan ikkje denne familien få vern inntil saka deira kjem opp på ny? Dersom dei vert tvangsreturnert, står dei i fare for å bli drepne. Det kan bli for seint! Afghanistan er farleg for denne familien!

Så kva gjer vi no?

Familien på tre sit framleis bak låste dører. Om ei tid vert dei fire. Ein baby skal etter planen kome til verda. Familiefaren sit innelåst på Trandum trass nyleg psykose. Då han skulle skrivast ut av sjukehuset stod politiet klare for å transportere han til Trandum, trass lovnader om å få reise til familien. Tingretten ville han skulle få kome til kona og barna, men politiet anka og fekk medhald i Lagmanssretten. Kor er humaniteten i dette? Vi snakkar om ein familiefar som nettopp har vore i psykose! Den unge mora er gravid og helsepersonell er urolege for kva denne situasjonen gjer med fosteret i magen hennar. Ho er redd, heile tida. To små gutar sit innelåst. Redsla for det offentlege Noreg er for stor til at dei kan våge seg ut. Medmenneske går døgnvakt for å vere der for ein familie i total krise. Mine spørsmål er: Kva gjer det offentlege Noreg med dette? Det er sendt inn omgjeringsbegjæring som skal handsamast i desse dagar i UNE. Eg undrar om det ikkje er mogleg å gje denne familien vern til saka deira får ei rettferdig handsaming i rettsystemet? Eller er det meininga at dei skal bli verande innelåst i dødsangst og frykt for at politiet kan slå til om dei vågar seg ut?

Denne historia viser oss at asylpolitikken som vert ført gjer at vi behandlar menneske inhumant og urettferdig. Dette kan føre til tap av menneskeliv og store lidingar for dei som vert utsett for vår handsaming. Kva gjer vi som samfunn med det? Er det verkeleg slik vi vil ha det?

Dette brevet har gått til eit utval norske folkevalgte april 2017.


Solveig Johanne Grønstøl
Bømlo